Ute en Werner Mahler

Nog tot 22 september is in het Fotomuseum Den Haag de fototentoonstelling te zien van Ute en Werner Mahler: Voorbij de grenzen van de DDR.

‘Eindelijk weer een expositie van Duitse fotografen’, verzuchtte een van onze reisgenoten. Er ontspon zich een discussie over het ontbreken van ‘Duitsland’ in ons leven, terwijl het onze belangrijkste handelspartner is. Veel Amerikaans-Brits georiënteerde televisie? Geen Duits als keuzevak? Na de Bechers zien we hier weer herkenbaar Duitse fotografie.

 

▲ Ik heb in de tentoonstellingsruimte enkele panorama-foto's gemaakt met de GSM (gemonteerd in ICE, zie de pagina Software) in een poging te laten zien 'hoe de tentoonstelling er uit ziet', al merk ik dat sommige opnamen lastig zijn te interpreteren. De foto hierboven omvat 360 graden. Nou ja, puzzel er maar op.
 
▲ Ute en Werner Mahler observeren het Duitse gewone leven in gewone buitenwijken en buurtjes. Ze maken van die foto’s waarvan je je afvraagt of je ooit op het idee zou komen ze zelf te kiezen. Waarom niet, waarom doen deze fotografen dat wel? We zien passages uit de voormalige Duitse Democatische Republiek (DDR, 1949-1990) waar beiden opgroeiden, het meest pregnant door de expliciete weergave van de grenzen van de DDR: Wo die Welt zu Ende war, 2010 – 2012. Tweeëntwintig jaar na de val van de muur staan nog hekken, muurstukken en wachttorens in het landschap. Dat is deels verklaarbaar: waarom slopen als het niet in de weg staat, misschien is dit een handig hek voor de koeien. Maar deels wekt het verbazing over de hardnekkigheid waarmee uitgegumde grenzen in het landschap aanwezig blijven.
 
▲ We zien ook Zusammenleben (1972 – 1988) waarin Ute Mahler in beeld brengt hoe mensen met elkaar optrekken en hoe verbindingen worden aangegaan. Mannen, vrouwen, ouders en kinderen, jonge paren op hun zolderkamer, verliefde jeugdige stelletjes in een kale straat in Potsdam (DDR), volwassen worden met bier, de dansvereniging, families, vrienden. Aandoenlijk in zijn eenvoud, indringend herkenbaar.
 
▲ Met Die Abiturienten (1977 – heden) documenteert Werner Mahler afgestudeerden van een middelbare school in Oranienburg, bij Berlijn. Met tussenpozen van vijf tot zeven jaar maakte hij actuele portretten van veertien leerlingen, een project dat nog steeds loopt. Inmiddels zijn er drie verdwenen, twee overleden en nog negen overgebleven. Kijk naar jezelf, was de reactie op mijn opmerking over het ouder worden van de koppen…
 
▲  De ‘poster’ van deze tentoonstelling wordt gevormd door één van de meest aansprekende portretten uit de serie Monalisen der Vorstädte, dat van Adda uit Reykjavik, 2009. In dit gezamenlijke project portretteren de Mahlers jonge vrouwen in verschillende West-Europese voorsteden. Opvallend is dat de beide fotografen geen moeite doen een interessante lucht in hun opnamen te brengen, er zijn nauwelijks wolken te zien. Meestal is het beeld zeer diffuus verlicht.
 
▲ De voor mij persoonlijk mooiste serie is hun meest recente, gezamenlijke werk ‘Kleinstadt’ (2015-2018, hier rechts) die de nadrukkelijke normaliteit van het leven in de Duitse provinciesteden in beeld brengt. De Mahlers tonen achterkanten van bouwblokken, meestal toch niet de meest toonbare zijde van stedelijke bebouwing; de lege tribune van de sportvereniging, rondhangende jongeren, een verzameling mensen die kijkt naar een evenement (dat zelf buiten beeld blijft) en een foto van rugzakken die scholieren bij de bushalte hebben gestald waarvandaan ze straks gaan vertrekken. Intrigerende foto's die je naar een locatie brengen. Ik zeg 'een locatie', terwijl die feitelijk een menging is van meerdere situaties in verschillende voorsteden. In je hoofd voegen die zich aaneen tot één virtuele Kleinstadt.
 

“Niet om een situatie te creëren, maar om de situatie te herkennen en te interpreteren”

 

 

▲ Er is nog veel meer: Zirkus Hein, Fans (van voetbal en popgroepen), eiken in verschillende jaargetijden, Die seltsamen Tage over onverwachte locaties, het dorp Berka over het leven in een dorp met de slager en bakker als ‘communicatiecentrum’, portretten van bekende Duitsers (Angela Merkel, Nina Hagen), zwetende kompels en de afstotende neonazi Bomber.
 
▲ het dorp Beka, de bakker en slager als communicatiecentrum ('kunstenaarsboek' in de vitrine).
 

Conclusie

Op de meeste fototentoonstellingen is wel wat aan te merken: meestal het licht, de reflecties die het beeld versluieren, de ophanging van bijschriften… maar deze expositie is welhaast perfect. Mooi van omvang: hier hangt een oeuvre, niet een kleine selectie. Goed verlicht, prachtig ontspiegeld glas (althans bij veel van de opnamen), mooie ‘natte’ zwart-wit-afdrukken, waarvan een deel 'vintage', met grootformaat camera’s gemaakte foto’s, het is áf. Er zijn ook enkele grote kleurenopnamen, maar het overgrote deel is zwart-wit.

Hier ervaar je de schoonheid van zorgvuldig gecomponeerde opnamen en goed gemaakte afdrukken, met een interessante inhoud. Fotografie is Kunst.

En dan deugt de lunch in restaurant Gember ook nog eens, een perfecte dag.

Deze expositie beveel ik van harte aan. Liefhebbers van min of meer traditionele, goede zwart-wit-fotografie moeten deze expositie zien.

Nou vooruit één standaard-klaagpuntje: de boeken van de Mahlers zijn erg mooi, maar ook kostbaar met €59,=