Stephan Vanfleteren: Surftribe

De verwachtingen waren hoog gespannen. Vanfleteren is met name door zijn zwartwit-portretten beroemd geworden, al heeft hij ook aan de weg getimmerd met werken als Belgicum, Charleroi en Atlantik Wall. Na de tentoonstelling Stil Leven met Armando, in Nieuw Amelisweerd, kwam er nu weer een verzameling portretten naar ons toe.

Stephan Vanfleteren bestudeert in Surf Tribe fervente surfers vanover de hele wereld. Hij beschouwt hen als een stam, een volk, dat door hun gezamenlijke passie een eenheid in diaspora vormt.

We zien mooie fotografie, maar er is ook een hoop gemopper.

 

Als we de tentoonstellingshal binnen komen moeten de ogen eerst aan het donker wennen. De duisternis is overweldigend, de portretten worden aangelicht met een spot en de rest van de ruimte vormt bij betreden een duister gat waarin je moet uitkijken waar je loopt. Ik draai er niet om heen: hier hou ik dus helemaal niet van. Oké, ik heb begrepen dat alle aandacht naar de foto's moet uitgaan maar om nou belemmerd te worden in je gezichtsvermogen... Bij sommige van de bijschriften heb ik de neiging om het hulplicht van mijn telefoon te ontsteken. De knoppen van mijn cameraatje moet ik even in het licht houden om überhaupt te kunnen zien wat ik doe.
Geef mij maar een hal die mét de foto's baadt in het licht. Bij Mapplethorpe, in dezelfde hal, was dat toch beter... al hield het lichtniveau ook toen niet over.
Het valt me op dat er doorgaans wel wat te mopperen valt over de presentatie van een foto-expositie. Het uitlichten is een vak, zo niet een duivelse kunst. Ik zou er niets van bakken, zoveel is duidelijk; aan de andere kant wordt ik langzamerhand een ervaren consument die geoefend raakt in kijken en zien.
De foto's zelf worden dus aangelicht met een spot. Dat is netjes gebeurd, ik moest eerst even controleren of we hier niet naar lichtbakken keken waarin de opnamen van achteren zacht worden aangelicht, maar dat bleek niet het geval. Toch wordt een hotspot op de gezichten geworpen die de haren aan de ene zijde van het hoofd mooi zwart laat, aan de andere kant door de kennelijke matheid van de afdruk vergrijst. Kennelijk, want goed inspecteren is niet te doen.
De lijsten zijn glasloos.
Net als mijn camera kan ik niet reproduceren wat de tint van de foto's is: neutraal grijs, of met een steunkleur? Ik heb door de duisternis en het ontbreken van een omgeving geen referentie. Volgende keer moet er een grijskaartje mee;-)
Vanfleteren portretteert zijn onderwerpen kennelijk in een (geïmproviseerde?) studio, althans in een vergelijkbare setting, zonder omgeving. Ik twijfel of de bijschriften iets toevoegen, dan wel dat het beter zonder kan. De elders vaak aangetroffen titel Untitled beschouw ik als een vorm van verwaarlozing. Wat ik hier aantref is niet alleen (terecht) de naam van het model, maar ook zijn of haar nevenbetrekkingen en vooral de prijzen en kampioenschappen die er behaald zijn. Het maakt van de stoer in de verte kijkende mannen kampioenen en overwinnaars. Want het zijn veelal extreem knappe en/of door zout en zon verweerde uitzonderlijke mannen, en slechts enkele vrouwen. De jongeren hebben vanzelfsprekend een kleiner CV. Blond haar is op natuurlijke wijze extra gebleekt.
De gewone mens ontbreekt een beetje in deze populatie. Tja, hoeveel surfers kan een mens hebben, als ook nog de werkwijze van de fotograaf redelijk gestandaardiseerd is?
Wat ik moet met de vermelding dat iemand 'pro-surfer' is, drievoudig wereldkampioen, en dat hij in 2015 live op televisie een haaienaanval overleefde tijdens de finale in Zuid-Afrika - ik weet het niet, surfen wordt op slag een onverstandige bezigheid. Alsof dat niet genoeg is leren we dat het verliezen van een oog een typisch surfongeluk is. Overbodige, afleidende kennis of nuttige context?
De surfattributen dragen bij aan wie de mensen zijn; je beroep of liefhebberij bepaalt immers voor een deel wie je bent. Toch vind ik de portretten zónder plank het meest spreken. De plank doorbreekt wel de uniformiteit maar maakt niet per se een mooi portret.
De catalogus, het boek Surf Tribe, is met €59,= aan de prijs, althans kostbaarder dan ik wil betalen; de magische grens van €50 wens ik nog niet te overschrijden. Misschien goed voor speculanten... Voor het boek Portret uit 2009 wordt inmiddels door moedige types €300 tot €475 gevraagd.
 
Het is goed deze expositie te hebben gezien, maar euforie bleef achterwege.
Een reisgenoot merkte op: "De fotografie moet niet verder afglijden naar de kunstwereld". Daar kan de fotowereld, al dan niet in de Kunsthal, even op kauwen.

Reactie

John: helemaal mee eens, Kees. Alleen vond ik de inlijsting en het glasloos zijn wél geslaagd.

Kees: O, dat van het glasloos zijn was bedoeld als een feitelijke constatering. Maar die stond te veel bij 'inspectie is niet te doen', alsof er een relatie is. Heb ik gewijzigd door een harde return tussen te voegen. Ik vond de glasloze uitvoering ook positief. Dank.

 

Nagekomen mopper over betalingsverkeer (off-topic)

Uiteraard genieten we van koffie en even later van de lunch. In het Kunsthalcafé in Rotterdam, zegt de menukaart. Maar dat is niet waar, want op het afrekenbonnetje staat dat we hebben gegeten bij Bernies Beachclub in Zandvoort (!?). Maar ook dat klopt niet, want op de bankafschrijving staat uiteindelijk dat Vermaat Evenementen in Amsterdam de begunstigde is. Ik krijg zo het idee dat de echte eigenaar door een brievenbus in Panama gluurt. Zo kom je nog eens ergens met je museumkaart.

Ik snap dat catering wordt uitbesteed. En het zal allemaal wel kloppen, maar....

Van mijn bank moet ik waken tegen misbruik, ergens in de algemene voorwaarden zijn dreigementen opgenomen die er op neerkomen dat als ik terzake grof nalatig ben, schade niet wordt vergoed. De door mijn bank geleverde afschriften vormen dan wel een obstakel: ik moet bij het bijhouden van mijn administratie en het spotten van deze quasi-spookbetaling het spoor maar naar een lunch in Rotjeknor weten te herleiden. Ondernemers en betaalwereld kunnen en moeten beter hun best doen dit soort flauwekul uit te bannen. Eet ik bij het Kunsthalcafé, dan wil ik dat op mijn bankafschrift herkennen.