SOFTWARE

Ik hou van simpel en doeltreffend.

Hieronder tref je een persoonlijke keuze van goede, bewezen software. Met Photoshop Elements en Irfanview (beide met de genoemde plugins) is je privé-fotofabriek al aardig compleet. Photoshop Lightroom zit eigenlijk al in de luxe-categorie...

Laat je niet gek maken door steeds nieuwe en mooiere software. Sla jaarlijkse upgrades dus een paar keer over. Ik gebruik nog steeds Photoshop Elements 11 tot volle tevredenheid, terwijl momenteel versie 2019 (vijf versies later) in de winkels ligt... Oefen vooral met goede pakketten en wissel niet te veel.

Over organisers, verzamelingen en catalogi

Sommigen zijn enthousiast over de foto-beheersmogelijkheden van LR en PSE. Ik heb er een uitgesproken hekel aan, omdat bestandsbeheer met die programma's je volkomen aan die software bindt. En doe je dan een keer iets met bijvoorbeeld Irfanview... dan gooi de administratie van LR en PSE reddeloos overhoop. En als je tijd en moeite hebt geïnvesteerd in catalogi, vlaggen en sterren, dan wordt overstappen op een andere rawbewerker steeds lastiger. Al die extra's zijn klantenbinders. Dat is niet overdreven: ik ken fotografen die wel overwegen over te stappen maar er domweg niet in slagen omdat ze zich met handen en voeten hebben gebonden aan de catalogi en bibliotheken van Lightroom...

Engels of Nederlands?

Je zoekt misschien naar een Nederlandse versie van een programma. Bedenk dat verreweg de meeste instructievideo's op Youtube, FAQ's, fora en andere bronnen van informatie in het Engels zijn. Als je een beetje in het jargon thuis bent is Engels misschien de betere keuze.

"De Beste"

Thomas Fitzgerald zet de beste raw-converters voor Fuji X-trans op een rij.

ADVIES

Het advies aan een beginner in raw-bewerking is lastig. Het liefst zou ik een volkomen gratis open-source rawconverter aanbevelen, maar die zijn voor een beginner niet eenvoudig.

► Ik raad alle software op basis van abonnementen resoluut af.

► Betaald: ik neig naar Affinity Photo, met als voordeel dat het redelijk overzichtelijk is. Een goed alternatief is zeker Photoshop Elements.

► Gratis voor gebruikers van Fujifilm, Nikon en Sony: ik neig naar de light-versie van Capture One.

► Gratis en open source: ik neig naar Darktable, maar dat is geen eenvoudig pakket.

► Vergeet ook niet de software die bij jouw merk geleverd wordt, bijvoorbeeld voor Fujifilm: RAW FILE CONVERTER EX 3.0 powered by SILKYPIX, zie hieronder

Uitgebreide toelichting hieronder.

█ AANBEVELINGEN voor een basisuitrusting

Photoshop Elements: eenmalige aankoop, minimaal enkele jaren mee werken, nieuwe versies aan je voorbij laten gaan. Werken in lagen, kloon- en correctiewerk. Basale raw-converter.

IrfanView voor je fotobeheer en batch-bewerkingen als randjes toevoegen, verkleinen etc. Ook voor screenshots.

CaptureOne Express: raw-converter voor wie een Nikon, Sony of Fuji heeft.

DNG-converter van Adobe als hulpmiddel voor wie een recente camera heeft die nog niet wordt herkend door Photoshop Elements.

Deze programma's worden hieronder besproken.

█ BASISSOFTWARE BEELDBEWERKING

Photoshop Elements (PSE)

Photoshop Elements is de kleinere versie van het grote Photoshop. De prijs ligt rond €65 voor de jongste (download)versie, afhankelijk van waar je shopt. PSE is een betaalbaar alternatief voor de grote broer dat verreweg de meeste mogelijkheden van de hobbyfotograaf (én van de professional) dekt. PSE gebruik je veel efficiënter; ook hier ontdek je steeds nieuwe trucs, dus het programma raakt niet snel uitgeput. Ook geschikt voor het importeren voor raw-files, al zijn de conversiemogelijkheden minder subtiel dan in Lightroom. PSE maakt zeer gave jpg's. Aanbevolen voor wie eenvoudig in lagen wil werken en/of montages maakt.

PSE leest ook raws in, want PSE bevat een simpele versie van Camera Raw. Als je alleen PSE gebruikt kun je dus wel een prima start maken met het uitnutten van je raw-files, maar de bewerkingsmogelijkheden van de raw-files (vóór omzetting naar 8bits) zijn niet zo uitgebreid en verfijnd als in Lightroom of Capture One. Niettemin is PSE een prima uitgangspunt voor wie wil beginnen met raw.

PSE 2021 kost op sommige adressen nog steeds meer dan €100; een goede prijs is echter €69,99. Shoppen dus ;-) en opletten of je voor die prijs een keurige doos met CD thuisgestuurd krijgt of alleen een licentie uit niet altijd duidelijke bron...

De module Organiseren van PSE bevalt me niet; beheren doe ik liever met Irfanview. PSE en Irfanview vormen een sterk koppel.

Wat merkwaardig is de informatie over het aantal computers waarop je een gekochte versie kunt installeren: Adobe zegt over PSE "Je kunt het product installeren op maximaal twee computers. Als je het product wilt verplaatsen naar een nieuwe computer, kies je eenvoudig Help > Afmelden in het product op een van de computers met een actieve licentie. Daarna kun je het product installeren op je nieuwe computer." Op diverse sites van fotohandelaren staat alleen de standaard-informatietekst over PSE maar geen aanduiding van het aantal computers waarop je de software kunt installeren. Bij enkele handelaren die verkopen via Bol.com vind ik de twijfelachtige aanduiding "1 apparaat".

IrfanView

Freeware voor niet-commercieel gebruik, hier te downloaden. Irfanview is een flexibele fotoviewer en -beheerder, die ook basale (batch)bewerkingen toelaat zoals verkleinen. Voor het maken van deze site gebruik ik het veelvuldig: de screenshots op deze pagina zijn alle met Irfan gemaakt en verkleind. Irfan kan verbazingwekkend veel, bijvoorbeeld ook het samenvoegen van verschillende jpg's tot één pdf, of het maken van een pdf met een soort contactvel met thumbnails. Download vooral ook de eigen plugins van de Irfan-site o.a. om de verschillende bestandsformaten te kunnen openen/opslaan (in een bundel, plus een aparte plugin voor de Nederlandse taal). Irfanview draait ook vanaf stick.

█ RAW-CONVERTERS

Lightroom is hieronder demonstratief niet meer als standaard-rawconverter opgevoerd, maar 'slechts' als alternatief. Er zijn er meer, maar dit lijken me de meest-belovende. Thomas Fitzgerald plaatste op zijn blog een vergelijking van raw-converters, met speciale aandacht voor de behandeling van Fuji-raws.

Een korte uitleg over RAW vind je bij Wikipedia.

PSE

Vergis je niet: ook Photoshop Elements (zie hierboven) zet raw-files om. Minder subtiel, maar alleszins bruikbaar.

Capture One PRO

Capture One Pro
Capture One Pro is een raw-converter die volgens de fabrikant, Phase One, het beste van Photoshop en Lightroom combineert. Daarmee zegt Phase One een geduchte concurrent te zijn van Adobe.
Capture One Pro is er in vele uitvoeringen. Er zijn losse versies en maandabonnementen. De aanbieding van medio 2019 (50% korting) lijkt permanent te zijn geworden is afgelopen: de goedkoopste volledige Fuji-versie, zonder 'styles', wordt nu aangeboden voor €124 €149 €229 (! januari 2021). Betalen kan ook met iDeal. De eerste indrukken zijn verrassend goed. Wie geen trek (meer) heeft in Adobe kan hier uitstekend mee uit de voeten. De roemruchte voorinstellingen als Velvia, Classis Chrome en Acros zijn opgenomen in de versie 12.0.0 (en later). Dat geldt voor bewerking van files uit jongere camera's als de X-E3; de oudere RAFs van de X-E1 kun je prima bewerken, maar daarvoor zijn deze voorinstellingen niet beschikbaar.
Een groot voordeel van Capture One is, dat verscherpen van Fujifilm X-trans-raws echt mooier gaat dan in LR; er treden veel minder snel 'wormy artifacts' op. Rechtstreeks vergelijken met een proef-raw is echter lastig, want de scherpte-indruk hangt van meer zaken af dan alleen het verscherpen-schuifje.
De miraculeuze LR-schuifjes voor lichte en donkere parijen leken te ontbreken. Er zijn echter andere benamingen Belichting, Conrast, Helderheid en Verzadiging, met daarnaast Hooglichten en Schaduw. Misschien even wennen, maar bij elkaar verricht je met die schuifjes wonderen. Ik haalde uit een wit gestucte muur in de volle zon mooiere nuances dan met LR, met groter gemak. Ook zwartwit-omzettingen gaan uitstekend. Er verschijnen in vergelijking met LR minder snel witte randjes rond contrastrijke overgangen, zoals bij bijvoorbeeld dakranden die afsteken tegen een blauwe lucht. Die luchten kun je in C1P makkelijker 'zwart' maken (zoals we in analoge tijden deden met een roodfilter) dan in LR.
Je lunt werken in lagen en met maskers.
De NIK-Collection is ook binnen dit programma te gebruiken: nadat je je foto hebt geïmporteerd en eventueel bewerkt, kies je Afbeelding, Bewerken met..., Bladeren, en je navigeert naar de plaats waar je de Nik Collection hebt geïnstalleerd. Kies bijvoorbeeld Silver Express Pro 2, en dubbelklik op de Silver Express Pro 2-plugin met de extensie .8bf. De plugin start en je bewerkt je foto op dezelfde manier als je dat vanuit Photoshop, Lightroom of vanuit de stand-alone versie van Nik zou doen.

AANRADER: de vereenvoudigde gratis Express-versie
Phase One heeft een gratis versie Capture One Express voor Fuji, Sony en Nikon uitgebracht, geactualiseerd naar versie 21. De gevoeligste beperkingen in vergelijking met Lightroom en C1P: geen onthoeken (keystone), wel roteren en horizon rechtzetten; geen reparatie van stofjes en kleine objecten. Geen lokale bewerkingen. Ten opzichte van de volledige versie van Capture One zijn er uiteraard meer beperkingen maar die hinderen niet. Vergelijk de versies hier. Capture One Express exporteert wel 16bits TIFF dus je kunt nog alle kanten uit.
De bewerkingen die je niet kunt doen in C1E (mochten die nodig zijn) voer je vervolgens in bijvoorbeeld Photoshop Elements uit.
De software is te downloaden van Phase One. Kijk voor de gratis versie voor Fujifilm en Sony eenvoudig op de voorpagina van Phase One en scroll helemaal naar onderen. De Nikon-versie is een beetje verstopt: kijk hier.

De Express-versie is in feite de volledige versie. Tijdens het installatieproces verschijnt een zwart welkomst-schermpje, kies daarin 'More Options' om de gratis versie te installeren. Vervolgens wordt gevraagd of je allerlei drivers wilt installeren. Gek genoeg zijn die kennelijk voor de Phase One achterwanden, die heb ik niet - ik installeer immers de Fuji-versie? Klik die schermpjes dus weg.

De Express-versie is een uitkomst voor Fuji- Sony- en Nikon-gebruikers die basis (doka)fotobewerkingen willen toepassen.

Instructies en User Guide
De online-Capture One User Guides staan hier. De gebruiksaanwijzing voor versie 12 is in feite een verzameling webpagina's, geen klassieke pdf. Overigens is dat niet echt een probleem...

Thomas Fitzgerald plaatst op zijn Engelstalige blog een groeiende serie artikelen over Capture One.
In 2018 heeft Thomas een interessante video over verscherpen van X-trans-files met Capture One (Expres) gemaakt. Fitzgerald plaatst Capture One 'among the best' voor de verwerking van X-Trans-raws.
Een uitgebreide verzameling instructiefilmpjes van Phase One zelf staat hier.

Affinity Photo

Ik geef het toe: ik had nog nooit van Affinity Photo gehoord, tot Reinder me er op wees: zie hieronder bij de reacties. Nu bestaat het Britse bedrijf Affinity nog niet zo lang, dus het zij me vergeven. Inmiddels hebben ze daar wel kans gezien drie professionele programma's af te leveren die in het algemeen een bijzonder goede pers krijgen en naadloos samenwerken: Photo, Designer en Publisher. Voor respectievelijk fotobewerking, vector-ontwerpen en voor de opmaak van posters, technische tekeningen en drukwerk. Dit lijkt  me een zeer kansrijk trio.

Als je verder zoekt op trefwoord 'Affinity Photo', let dan bij de gevonden blogs en reviews even op de 'leeftijd' van het artikel: Affinity is pas aan versie 1.9 toe, en heeft grote stappen gemaakt in verbetering. Ook recent lijkende commentaren zouden dus inmiddels inhoudelijk achterhaald kunnen zijn.

Uit de proefversie maak ik op dat het programma zeer veelzijdig is, het is niet alleen een raw-converter: het vervangt ook mijn Photoshop Elements. Het grote probleem is de gewenning, de knoppen zitten niet op hun gebruikelijke plek. Een 'bewezen' programma waarin je weet te vinden wat jij nodig hebt, verlaat je niet makkelijk voor een nieuw stuk software waar je de weg volledig in moet zoeken. Omdat ik inmiddels mijn foto's vlot bewerk met CaptureOne, ook al gebruik ik daarin lang niet alle mogelijkheden, is de overstapdrempel nog wat hoog. En die typische Fujifilm-presets zijn toch ook wel fijn...

Er is een gratis 90-dagenversie beschikbaar zonder verdere beperkingen. Affinity is alleen Engelstalig. Hij kost €55, wat voor een professionele fotobewerker een gunstige prijs is. Geen abonnementen. Mensen naar mijn hart, dus. En voor de verandering een Europees product, zover je dat nog van Britten kunt zeggen ;-)

Een Nederlandstalig boek Zo werkt Affinity Photo van Bob Timroff is bij van Vanduurenmedia te vinden, maar ook in je lokale boekhandel, voor €24,99. Andere boeken zijn elders verkrijgbaar, ook over Designer en Publisher, zij het vaak in Duits of Engels.

ON1

Dit artikel is geschreven door Marcel Borgstijn

On1 is een alternatief voor Lightroom met nagenoeg dezelfde functionaliteiten. Het bedrijf achter On1 is opgericht in 2005 en bestaat uit een kleine groep fotografen (25 personen). Zij zijn, met Lightroom in het achterhoofd, van de grond af gestart met het bouwen van een krachtige tool voor fotobewerking. Van het begin af aan hebben ze een enthousiaste community weten te activeren die zeer betrokken wordt bij de doorontwikkeling van On1 Photo RAW 2019.2, de meest recente versie (feb 2019). On1 heeft erg uitgebreide documentatie en video tutorials beschikbaar. Maandelijks geven zij ook allerlei extra’s weg in de vorm van ebooks, stockfoto’s die je als achtergrond/layer kunt gebruiken, presets of instructievideo’s. In tegenstelling tot Lightroom maak je in On1 geen catalogus aan, maar maak je gebruik van de standaard Verkenner-functie in Windows. Qua snelheid is het vergelijkbaar.  On1 maakt net als de meeste fotobewerkingsprogramma’s onderscheid tussen je foto’s bekijken (Browse) als ontwikkelen (Develop). Er wordt een handige set presets getoond, die je uit kunt klappen voor een vergelijking van alle presets in een categorie zoals Architecture, Landscape, Black & White, Color Film. Totaal geeft On1 17 categorieën bij de start. On1 werkt niet met een abonnementsmodel, je schaft de software aan. De recente versie kost 69 dollar. Je kunt het programma gratis uitproberen voordat je het aanschaft. Zeker de moeite waard als je geen maandelijkse abonnementskosten wilt uitgeven.

------

Noot van KM: De prijs die Marcel aanhaalt was een tijdelijke aanbieding, die echter (net als die van Capture One) permanent lijkt te zijn geworden. is afgelopen. Huidige prijs €104,75

RAW Fileconverter

Gratis RAW Fileconverter EX 3.0 powered by Silkypix (voor FUJI)

Bij Fujifilm kun je gratis de RAW Fileconverter EX 3.0 powered by Silkypix downloaden, voor Mac en Windows. Het werkblad van de versie 3 is weer anders ingericht dan 2. De truc is natuurlijk dat die alléén Fujifilm-raws kan inlezen. DNG-files wil hij niet zien, wel jpg's en tifs, dat is een handicap..... Wordt door Fuji bijgewerkt tot en met de jongste Fuji-cameraprofielen. Gemaakte bewerkingen worden opgeslagen in een eenvoudige sidecar, nog wel zo duidelijk. Levert mooie TIF's en jpg's. Wie bekend is met LR mist de bewerkingsschuifjes van Hoge Lichten, Witte Tinten, Schaduwen en Zwarten. Heeft uiteraard wel curves. Heeft zeer fraaie presets voor Acros, Classic Chrome etc. Het programma is vrij traag in het opbouwen van het voorbeeld, en dat gaat op den duur irriteren.

Na installatie van het programma bevindt de Engelstalige handleiding zich in de programmamap op je harde schijf, submap Manual, klik op index.html.

Ik moet toegeven dat ik de gratis CaptureOne Express voor Fujifilm prefereer boven de Raw Fileconverter

RawTherapee

RawTherapee is een gratis open-source raw-bewerker voor Linux, Mac en Windows. Kent geen selectie-gereedschapjes of lagen, maar heeft verder alles in huis voor rawontwikkeling en beeldaanpassingen.

RawTherapee ondersteunt Fujifilm X-trans, al heb ik niet getest of dat beter gaat dan in LR. Een lijst met ondersteunde camera's is niet te vinden op de website. Probeer het zelf, is het vreemde advies: "RawTherapee supports most raw formats, including Pentax and Sony Pixel Shift, Canon Dual-Pixel, and those from Foveon and X-Trans sensors. If you're wondering whether it supports your camera's raw format, first download RawTherapee and try for yourself."

Zie de Rawpedia, ook in boekvorm (pdf).

Darktable

De Linux-gemeenschap heeft met Darktable een gratis open-source raw-ontwikkelaar gemaakt die de vergelijking met Lightroom makkelijk kan doorstaan. Er is een Windows-versie, ook in het Nederlands, en een macOS-versie. De tabel met ondersteunde camera's staat hier. Dit is geen programma voor de tere ziel, de leercurve is zonder meer pittig. Wie gewend is aan de instrumentjes van LR en de bijbehorende terminologie betreedt hier een nieuw domein met nieuwe technische begrippen. Specialisten zullen hier waarschijnlijk veel meer mogelijkheden vinden dan in LR, maar overschakelen is zonder meer lastig. Je slaagt er niet zomaar in een aanvaardbare raw-conversie te brouwen.

Defringe (paarse en groene randjes corrigeren) is niet beschikbaar voor andere dan Bayer-sensoren, met andere woorden: niet voor Fuji. Opslaan/exporteren duurt langer dan bij de concurrentie.

De gebruiksaanwijzing staat hier.

45 YouTube-lessen van Bruce Williams hier.

42 YouTube- lessen van Rico's Story hier.

 

Adobe Photoshop Lightroom (LR)

Voor de puristen onder de fotografen is (of was?) dit het walhalla onder de donkere kamers. In vergelijking met PSE is dit meer een zuivere doka, er zijn goede raw-gereedschappen maar minder mogelijkheden voor bewerking; zo ontbreken lagen en makkelijke correctiegereedschapjes. Het aanpassingspenseel vergt gewenning en oefening. Sommige mensen zweren bij de foto-beheersmodules in (weinig transparante) catalogi en bibliotheken, met een sterren- en vlaggensysteem. Beheren doe ik met Irfan, dus die modules zitten me hoofdzakelijk in de weg. En het blijft een kunst om LR te dwingen de bewerkingen op te slaan in een sidecar; dat doet LR toch het liefst op een obscure plek.

Voor fotografen met een Fuji X-Trans-sensor in de camera is LR misschien niet de gelukkigste keuze. Adobe slaagt er niet in om een goede omzetter van andere dan Bayer-sensors te maken, ook de laatste poging daartoe krijgt op internet veel kritiek. Over het algemeen is er goed mee te werken, maar verscherpen en contrasten verhogen vergt de grootste omzichtigheid. Zie Capture One Express.

Een werkgeheugen van minimaal 8Gb beveel ik wel aan; met 4Gb geheugen wilde LR indertijd mijn bewerkte 12 megapixel-foto's niet opslaan. Nu ik met 24 megapixels fotografeer is 8Gb nog steeds voldoende.

De prijs van LR is iets serieuzer - en overal hetzelfde: ±€127,=. Zie de noot hieronder.

 

Kritische noot bij Adobe & Lightroom

Nu was het upgraden toch al geen hobby van me: ik doe gerust enkele jaren met een versie, dat brengt rust in de tent. Immers: slechts eens in de zoveel jaar verschijnen nieuwe versies waarvan je met recht kan zeggen dat er bruikbare en nuttige verbeteringen in zitten.

Eén ding is zeker: voor mij geen abonnement. Het vaak gehoorde argument dat je met een abonnement 'bij blijft' raakt me niet. Moet je bijblijven met profielen voor nieuwe camera's die je niet hebt, of maandenlang abonnementsgeld betalen voor updates waarvoor je niet gekozen hebt? Vraag maar eens aan abonneehouders welke update ze het afgelopen jaar kregen die €145 waard was... Jammer, het was een mooi product. Wie hem heeft raad ik aan bij de niet-abonnementsversie 6.14 te blijven hangen. Ik heb intussen Capture One Pro voor Fuji aangeschaft.

LR6 is de laatste versie die je na aanschaf zonder tijdslimiet kunt blijven gebruiken; support is eind 2017 gestopt. De allerlaatste update was 6.14. Er komt geen versie 7, en als je wilt 'bijblijven' is er geen andere optie dan een abonnement op Lightroom Classic CC. Wat je voorheen betaalde voor een volledige versie, ga je nu per jaar betalen... De DNG-converter wordt steeds belangrijker. Net als de alternatieven voor Adobe... Een pakket met DVD waarop LR 6 staat, is inmiddels niet meer in de verkoop.

Verder is het voor fotografen die gebruik maken van catalogi en bibliotheken steeds lastiger om over te stappen op andere raw-ontwikkelaars. Als je in dat soort zaken tijd geïnvesteerd hebt en gehecht bent geraakt aan de resultaten ben je gijzelaar van Adobe. Bijt door de zure appel heen en zet de stap...

Ook hoor ik berichten van eigenaren van oudere Macs die het nog prima doen, dat de jongste updates niet meer willen lopen op hun processor/besturingssysteem. Daar sta je dan met je voornemen 'bij te blijven': nieuwe computer dan maar !? 

Voor eigenaren van een Sony of Fuji beveel ik het alternatief Capture One Pro (of Express) zonder terughoudendheid aan, dat is een veelbelovend programma. Wellicht is de volledige versie ook voor andere cameramerken een goed alternatief voor LR. 

In het kader van de klantenafstoting begint Adobe zich te ontwikkelen tot een onaangenaam bedrijf:

- bij wijze van 'test' verdubbelen van de prijzen van de goedkoopste abonnementen (USA), van $10 naar $20 per maand;

- per mail de klanten bedreigen met juridische actie als ze oude (betaalde!) versies van CC blijft gebruiken: “Please be aware that should you continue to use the discontinued version(s), you may be at risk of potential claims of infringement by third parties“. Die third parties zijn toeleveranciers van stukken code en ook ongetwijfeld advocatenbureaus die leven van dit soort acties.

REACTIE

RAW
Op zoek naar een goede RAW converter voor mijn twee onlangs aangeschafte Fujifilm XPro-2 's met prime objectieven, kwam ik op je site terecht. Goed overzichtelijk en redelijk uitgebreid. Prima! Ik had hiervoor 2 Canon 1DsMk2 en 3 werkcamera's maar heb deze omgeruild voor de Fuji om nu privé verder te fotograferen.

Naast mijn twee desktop PowerMacs met feilloos werkende -maar wel verouderde- software waar ik zowel professioneel tot aan mijn pensioen op werkte, heb ik een MacMini aangeschaft met de laatste MacOs versie om een beetje "bij" te blijven.
Ik werk nog steeds met Photoshop CS6 omdat dit nog steeds goed functioneert en ik geen zin heb in een abonnement!
Heb nu SILKYPIX geinstalleerd en wil straks Capture One gaan uitproberen.
En naast dat alles werk ik af-en-toe ook nog in de Doka (4"x5" Durst) met vlakfilm in een Chamonix camera én het printen met digitaal vervaardigde negatieven.
Kortom 74 jaar maar nog tijd tekort om alles te doen...

Mijn (foto)werk richt zich momenteel vooral op vergane glorie van de industrie; voormalige staalindustrie in Duitsland, België, Frankrijk e.d., waarvan ik vervolgens de opname's zodanig bewerk dat er voor mij een typisch sfeerbeeld van lawaai, stof, chaos ontstaat alsof men zojuist het werk heeft neergelegd of misschien nog even bezig is... Hier komt straks een aparte pagina van op m'n site.

Ook de analoge 4x5 krijgt hierbij tzt. meer aandacht, want er staan al genoeg "landschapjes" op het web en in de fotobladen. Zo kan ik na al die jaren van commerciëel ontwerpwerk in opdracht weer terug naar mijn kunstacademiejaren van vrijheid!

Kees, succes met je site en bijbehorende foto-en schrijfwerk! Ik zal zo af-en-toe zeker je site bezoeken.

Met vriendelijke groet van

Jaap Olof


REACTIE 2

De link naar deze pagina kwam ik tegen en nieuwsgierig geworden erop geklikt, compliment. Prima info. Alhoewel ik al vanaf 2000 volledig digitaal ben gaan werken is het niet zo dat ik de wijsheid in pacht heb, weet er natuurlijk wel iets van maar bedrijfsblindheid sluipt er zeer snel in.

RAW bewerking heb ik altijd (en nog steeds) in Bridge verwerkt. Capture One, Lightroom en On1 allemaal geprobeerd maar Bridge zat er te diep in mijn systeem dus ik heb er nooit aan kunnen wennen.

Je tip voor ICE neem ik zeker mee omdat PS CC daar af en toe wel steken laat vallen.

Ik heb met genoegen je verhaal gevolgd en hoop binnenkort ook iets te lezen over Mobiele Fotografie. Deze is nl niet te stuiten. De Apple 12 Pro Max laat een behoorlijk goed resultaat zien in RAW,

Keep on the good work..

Jaap Baart

REACTIE 3

Prima artikel over fotografie-software.

Twee suggesties die m.i. niet mogen ontbreken: Faststone Image Viewer (gratis en m.i. beter dan IrfanView) en Affinity Photo (volwaardige Photoshop vervanger voor €27 - eenmalig! - alleen geen NL versie).

Reinder Mulder

RE-REACTIE

Dank Reinder,

Dat bleek een prima tip. Hier openbaart zich echter het probleem van de gewenning aan een programma: ik ben gewend aan IrfanView (of vul hier een andere software in) dus de overstap naar een alternatief moet wel zeer de moeite waard zijn. Ik heb Affinity Photo geprobeerd in de 90-dagen-proefversie. Vooral de combinatie met Affinity Publisher en Affinity Designer leek me aantrekkelijk, mede gelet op de prijs van €27 per stuk. Helaas: die was tijdelijk, de drie programma's kosten weer €55 per stuk, overigens nog steeds een prima prijs. Ik heb Affinity Photo hierboven tussengevoegd: dank voor je suggestie.

Kees

█ PLUGINS EN HULPPRORAMMA'S

Smartcurves

Gratis Smartcurves-plugin voor Photoshop Elements

De meeste verschillen tussen Photoshop Elements en de grote broer zul je nooit missen. Er is echter één pijnlijke lacune: PSE mist het curve-gereedschap. Met een simpele plugin, te downloaden van Smartcurve (verpakt in een zip via de Duitse site Easyfilter, met uitgebreide Duits- en Engelstalige toelichting), vul je PSE aan tot een min of meer volwaardig pakket. Downloaden, uitpakken en het file smartcurve.8bf in de map Plugins van PSE plaatsen. Na een herstart van PSE heb je het curve-gereedschap tot je beschikking onder de tab Filters. Het ziet er een beetje ouderwets uit, maar de functionaliteit is er niet minder om. Form follows function!

Er bestaan veel meer plugins, maar ik adviseer terughoudend te zijn want veel plugins voegen slechts meer circus-effecten toe. Smartcurve werkt ook in Irfanview, zie hierboven.

DNG-converter

Volledig gratis programma, te downloaden van de site van Adobe.  Niet noodzakelijk, maar uitermate handig voor het converteren van allerlei raw-formaten naar het universele DNG-formaat. De gratis converter biedt een mooie omweg voor eigenaren van nieuwe camera's waarvan de raw-files nog niet worden ondersteund door hun fotobewerker. Zo lang het duurt, want Adobe probeert fotografen in een Photography Plan (verdienmodel) te vangen dat alleen periodieke betaling kent. Download de jongste versie van de DNG-converter. Maak van je raw een DNG en importeer dat vervolgens moeiteloos in jouw al dan niet verouderde fotobewerker. De DNG's zijn ook nog eens veel compacter dan bijvoorbeeld de NEFs van Nikon of de RAFs van Fuji. Ik heb in het verleden de originele NEF's zonder hartzeer weggegooid - na conversie naar DNG.

De DNG converter versie 10 ondersteunt ook de X-E3, de eerste resultaten zijn veelbelovend. Overigens is er voor Lightroom 6 inmiddels ook een update voor de X-E3; dat was 6.14 - meteen de allerlaatste ooit...

Nik Collection

De aantrekkelijke, gratis NIK-collection is door Google verkocht aan de softwaremaker DxO. Wie daar de collectie wil downloaden betaalde aanvankelijk met zijn mailadres. "The current Nik Collection will remain available for free, please fill the form with your email address, we will send you the download links." Dat blijkt een loze belofte (om het geen leugen te noemen), want de collectie kost inmiddels $50 - oh nee, al weer $69, ehhh… de nieuwe versie kost 'vanaf' €149 €99,99 afgezien van een gratis probeerversie van één maand. Van enkele honderden dollars via gratis en 149 naar 100 piek.

Echter: de 'oude' gratis versie is hier en daar nog te downloaden, soms op schimmige sites waarop je niet wilt zijn. CHIP, een Duits computerblad, heeft op zijn site nog de 'Vollversion' voor Windows en voor MacOS beschikbaar en dat lijkt me een betrouwbare bron. CHIP meldt dat de versie niet officieel wordt ondersteund door Windows 10, maar ik ben nog geen problemen tegen gekomen. Ik gebruik die versie nog steeds. Daarom toch nog even de volgende uitleg:

Advies: gebruik NIK met mate; je herkent op den duur een al te enthousiast gebruikt filter. Experimenteer met de instellingen.

Nik bestaat uit een serie plugins: Analog Efex Pro, Silver Efex Pro, HDR Efex Pro, Dfine, Color Efex Pro, Viveza en Sharpener Pro.
Meerdere instructievideo's staan op Youtube.
De software zoekt bij de installatie zelf naar je Adobe-programma's om daar de plugins aan toe te voegen. In bijvoorbeeld PSE vind je vanzelf het menu.

Hoe gebruik je de plugins?

- Geen probleem in Photoshop Elements, daar verschijnt een zwevend menu, en de presets zijn te benaderen via Filter > Nik Collection.

- In Lightroom ligt het minder voor de hand:
ga naar Foto > Bewerken in...
en voor de HDR Efex Pro2: ga naar Bestand > Exporteren met voorinstelling...

- in Capture One kies je Afbeelding, Bewerken met..., Bladeren, en je navigeert naar de plaats waar je de Nik Collection hebt geïnstalleerd. Kies bijvoorbeeld Silver Express Pro 2, en dubbelklik op de Silver Express Pro 2-plugin met de extensie .8bf.

- in IrfanView heb ik de plugins nog niet aan de praat gekregen.

Stand-alone-gebruik:

Sommige plugins van de NIK-collectie zijn ook te gebruiken als zelfstandig draaiend programma. Ook zonder PSE of Lightroom, dus. In je programma-map ...\Google\Nik Collection staan in de diverse submappen zowel de plugin met de extensie .8bf als een uitvoerbaar exe-programma. Door dubbelklikken op bijvoorbeeld Silver Efex Pro2.exe start je de zwart-wit-bewerker. In het gestarte programma laad je vervolgens je te bewerken foto.

█ SPECIALE TOEPASSINGEN: FISHEYES EN PANORAMA'S

Panorama's aan elkaar lassen of fisheye-opnamen defishen? De onderstaande programma's helpen uit de brand.

 

ICE Panoramasoftware

De Image Composite Editor (ICE) van Microsoft is een relatief onbekend gratis programma. Het is verbluffend eenvoudig in gebruik. Ik heb in het voorbeeld hiernaast vier opnamen naast- en boven elkaar geïmporteerd in twee rijen en twee kolommen; ICE zoekt zelf uit waar elke opname thuis hoort. Het programma slaagt er doorgaans in het panorama foutloos aan elkaar te lassen. Ik heb met ICE ingewikkelde screenshots van meer dan dertig deel-opnamen gemonteerd; ICE doet het zonder klagen.

Kies een projectiemethode (zie scherm in het screenshot hiernaast), snij het beeld bij. Kleine ontbrekende stukjes kan het programma zelf bij-verzinnen met auto-complete, wat vooral bij blauwe lucht aardig lukt. Natuurlijk kun je met je vakantie-cameraatje of smartphone automatisch panorama's maken, maar deze methode wint het altijd op kwaliteit: je ontwikkelt je deel-opnamen eerst in raw op volledige resolutie, en stitchen maar... Dit is een top-programma.

Zelfs een aantal fish-eye-opnamen heb ik zonder voorbewerking aan elkaar gelast. ICE is echter géén virtual-reality-programma, waarbij je een bolvormige foto maakt waarin je kunt rondkijken.

Fisheye 'ontvissen'

Een fisheye-objectief is een specialistisch stuk glas; ik heb er eentje van Samyang. Dat objectief kan ik de fisheye-liefhebbers van harte aanbevelen. Eigenlijk maak je een panorama in één shot. Je kunt - als je dat wilt - de gebogen lijnen in software rechttrekken: 'defishen'. In Photoshop zou het moeten kunnen, maar ik heb daar nog geen bevredigende oplossing voor gevonden. Luca Capaci heeft een aantal batchfiles geschreven, waarmee je het programma Hugin kunt bevelen de defish-opdrachten uit te voeren. Het installeren van één en ander is wel puzzelwerk. De files en de instructies vind je hier. Je moet wel een batchfile kunnen wijzigen, dus mensen die zich door het DOS-tijdperk hebben gecomputerd zijn hier in het voordeel ;-)

Tip 1: de projectiemethode panini geeft het beste resultaat. De verticalen worden rechtgebogen, de horizontalen blijven een boog maken. De rectilineaire methode werkt weliswaar, maar snijdt veel materiaal weg. De resultaten zien er een beetje geforceerd uit.

Tip 2: wat bij fisheyes altijd al geldt, wordt bij defishen nog eens versterkt: hou je horizon in het midden en je hebt weinig problemen.

Speciale Fototechnieken

Wie van dit soort geknutsel houdt wijs ik op het boek Speciale Fototechnieken van Jeroen Jazet, Van Duuren Media, ISBN 9789059408159, €29,99. Het boek behandelt 360º- en 720º panoramafotografie, Virtuele tours, Light painting en HDR-fotografie. Bestel bij je lokale boekhandel!

█ KARTOGRAFIE

Off-topic? Nee, zover je je trip wilt plannen en tevoren goed wilt kijken waar je heen gaat en de situatie ter plaatse alvast wilt verkennen. Vroeger waren de gegevens op een papieren kaart makkelijk tien jaar oud; tegenwoordig zijn actuele kaarten gratis beschikbaar.

De combinatie van de OpenStreetMap-kaarten, de OsmAnd-app, de Teasi en de OpenTopokaarten is magnifiek.

De software voor WindowsPhone heb ik uit deze pagina verwijderd, nu Microsoft de ontwikkeling van dat besturingssysteem heeft laten vallen.

OpenStreetMap

Online-kaart, een van de meest gedetailleerde kaarten. Kaarten van de hele wereld zijn beschikbaar, die bovendien door de bijdragen van talloze vrijwilligers verbazend actueel zijn. De basis wordt gevormd door openbaar 'officieel' kaartmateriaal. Hierboven een afbeelding van de Waalgeul bij Nijmegen die gelet op de doorgraving recent is.

Deze kaarten lijken grover dan hun topografische zusters van OpenTopo (hieronder), maar omdat het vectorkaarten zijn, kan welhaast oneindig worden ingezoomd tot op huisnummerniveau. Omdat voorts kaartlagen, points of interest en legenda kunnen worden weergegeven, is de kaart zeer flexibel. Klik op de afbeelding voor een vergroting (let op: dit is een schermafdruk, dus niet inzoombaar). Zie ook OSMAND, hieronder.

Website OpenStreetMap

OsmAnd

Een geniale app voor offline mobiel gebruik op Android of iOS. Downloadt en gebruikt de kaarten van OpenStreetMaps op je smartphone of tablet. Uitstekend voor planning van je vakantie of fototrip, navigatie en positiebepaling. Het vinden van een goede 'legenda' met verklaring van de gebruikte tekens is me nog niet gelukt: een drama.

Gratis app, waarin bovendien gratis acht zeven kaarten kunnen worden gedownload. In de jongste versie op iOS lijkt het er op, dat Nederland niet meer als geheel kan worden gedownload. Dat betekent dat je slechts zeven provincies afzonderlijk kunt inladen.

Daarom ook aandacht voor Windy Maps...

Website van OSMAND

Windy Maps

Ook Windy Maps maakt gebruik van OpenStreetMaps maar laadt Nederland in één keer in. Tip: zoek niet op 'Nederland' maar op 'Koninkrijk der Nederlanden' ;-). Deze app is sterk gericht op navigatie met auto, fiets of schoen. Maar ook zonder routeplanning is de kaartenbak goed te gebruiken op je smartphone. Ook hier inzoomen tot op huisnummerniveau...

Windy Maps vind je in de appwinkels van Apple en Google.

Teasi fiets/loop-computer

De Teasi is één van de meest betaalbare GPS-computers. Hij gebruikt gratis kaarten van OpenStreetMaps en past het gebruik aan voor voetgangers, fietsers, mountainbikers en motorrijder/automobilist. De accu heeft nét voldoende capaciteit voor een actieve dag. Een powerbank kan zo nodig uitkomst bieden. Sterk punt: ook kleine paadjes die op je papieren kaart niet voorkomen, zijn zichtbaar. Er zijn enkele merkwaardige keuzen gemaakt bij het ontwerpen van de interface: 

  • het contrast in de gebruikte kaarten is onnodig klein, en daarbovenop komt de matige afleesbaarheid van de Teasi in direct zonlicht;
  • de huis/interface-kleur van de softwareontwikkelaar Tahuna is... groen, wat geen handige keus is met groene weiden en bossen op de kaart;
  • sommige lettertjes zijn op leesbrilformaat wat niet handig is op een fietsstuur.

Toch is het een goed ding, dat ik van harte aanbeveel. Je kunt je opgeslagen tracks overzetten op de computer, en ze daar combineren met bijvoorbeeld Google Earth. Verkrijgbaar bij Conrad en op gezette tijden bij Aldi.

Website van Teasi

Gebruiksaanwijzingen

De software is er ook als app op je smartphone (iOS en Android), dan heb je het apparaat niet nodig. Trekt wel aan je accu!

tip:

De mooiste combinatie op de fiets is a) deze fietscomputer voor het fijnere werk plus b) een papieren kaart van ongeveer 1:100.000 voor het overzicht. Druk dus een uitsnede van de topografische kaart 200pixels/km (zie hieronder) af op een A4, voor op je stuurtas...

Opentopo.nl

Dit is een website die bronnen combineert tot een prachtig uitgevoerde topografische kaart. Op de site zijn kaarten met verschillende 'resoluties' beschikbaar, van 100 pixel per kilometer tot 3200 pixel per kilometer. Deze kaarten kun je opslaan voor off-line-gebruik in jpg-formaat. Handige eigenschap: een raster van 1km x1km.

De maker stelt dat een kaart van 100 pixel/km vergelijkbaar is met een kaart van 1:100.000. Dat doet me denken aan de aloude fietskaarten van de ANWB. Die zijn helaas niet meer verkrijgbaar; tegenwoordig moeten we kennelijk langs knooppunten fietsen. Ik geef de voorkeur aan de kaarten van 200 pixel/km. Zie de tip bij de Teasi.

Hierboven een uitsnede van de eveneens recente kaart 800 pixel/km met ongeveer hetzelfde gebied als de kaart van OpenStreetMap, geactualiseerd na de voltooiing van het graafwerk. Let op de hoogteweergave door middel van schaduwen in het terrein. Bron: J.W. van Aalst, OpenTopo. Klik daar voor een vergelijking op 800 pixel/km (groen bolletje verplaatsen) en dan op kaart 40c en zoom vervolgens in. Het downloaden van de kaarten met 1600 pixels per kilometer gaat iets omslachtiger omdat een zip-file wordt gedownload met verschillende deelkaarten er in van ieder 10.000 x 16.000 pixels.

Website Opentopo