PRESENT, Stephan Vanfleteren

Zoals gebruikelijk een indruk van een bezochte expositie. Met drie medefotografen bezocht ik Present in een druk FotoMuseum Antwerpen. Ik beperk me tot kleine afbeeldingen omdat de ruis van mijn vakantie-cameraatje de overhand dreigde te krijgen boven de beeldinhoud. Vanwege de niet overvloedig verlichte zalen was ik gedwongen 1600 à 3200 ISO te gebruiken.

▲ Tegen de adviezen van het museum in beginnen we op de bovenste verdieping. Meteen is er die herkenning: o jee, duisternis. Op een lange verlichte tafel liggen parafernalia van Vanfleteren: boeken, kostuum van een bizarre roadtrip die Vanfleteren met de Zwitserse fotograaf Robert Huber ondernam in Elvis-outfit, publicaties, notities etc.
▲ Het in lood gevatte boek FACADES & VITRINES. Dit boek gaat over de schoonheid die schuilt in het verval, in dit geval van voorgevels van winkels die lang geleden gesloten zijn en waarvan de opschriften bladderen en de muren scheuren beginnen te vertonen. De papa-mama-winkeltjes die er niet meer zijn.
▲ Langs de muur enkele vintage foto's van inspiratoren: Karsh, Klein, Bechers, Penn, Abbott.
▲ Het is vrij druk. We horen dat de expositie waarschijnlijk reeds 240.000 bezoekers heeft getrokken tot vandaag. Met de verlenging zal een kwart miljoen er wel in zitten. Niettemin kunnen we rustig kijken, na soms even te hebben gewacht op een medebezoeker.
▲ Ik stel hier de grootste afdrukken tegenover de kleinste: op zichzelf staande, enorme portretten en kleine als in een stripverhaal opgenomen afdrukjes ▼
▲ Dat verhaal gaat over Etienne, een ex-patient van een psychiatrische inrichting die door Vanfleteren wordt gevolgd op zijn dagelijkse tocht van en naar zijn duiven. Het is een dilemma: alle foto's zorgvuldig bekijken komt er niet van, dus ik neem er een aantal onder de loep. Ze doen denken aan Polaroids, kleinoden...
▲ De opstelling van de foto's uit de serie Atlantic Wall, de bunker-inventarisatie van Noorwegen tot de Spaanse grens. Slechts twee betonreuzen krijgen een afzonderlijk kader, de rest is als typologie gevat in een verzamellijst.
▲ Links de enige kleurenserie: Façades & Vitrines, rechts Fanfare / En Avant Marche over het verenigingsleven in de plaatselijke harmonie.
▲ Een merkwaardige, grote foto, helemaal op zichzelf in een passage gehangen. Ertegenover een muurtje waar je even kunt zitten, met de Wave als rustgevend element.
▲ Ondanks de drukte gaat het aantal mensen in een zaal op en neer. Er zijn rustige momenten. Hier een surfer uit Surf Tribe en een tweetal matrozen van de Ibis uit de serie Angels of the Sea.
▲ In de nazit zijn mijn reisgenoten het eens: naarmate het werk jonger is wekt het meer bewondering, of misschien herkenning. Het oudste, journalistieke werk van Vanfleteren (o.a. in Rwanda, Congo) is ons immers minder bekend. Hier de wat jongere portretten.
▲ Nee, de donkere zalen zijn géén genot. Waar dat trendje vandaan komt... Wat is het nut van duisternis als er licht nodig is om een foto goed te bekijken? Stemming is belangrijk, maar kunnen zien waar je loopt ook. Foto's uit de serie Nature Morte.
▲ En wij maar denken dat het rustiger werd. 's Middags stond de rij voor de kassa tot buiten.

CONCLUSIE

Gemengde gevoelens. Dat was de slotsom. Aan de ene kant verheug ik me steeds weer op exposities van grote fotografen, vooral als die verrassingen brengen, zoals nooit eerder gezien series. In deze expositie heb ik vooral herkenning gevonden. De portretten zijn misschien te bekend uit de boeken, misschien bood het overige te weinig nieuws. Bovendien treedt na een uur vermoeidheid op. Dar wordt mede veroorzaakt door de drukte, de rust ontbreekt. Een lunchpauze verfrist weliswaar, maar de tweede ronde is door visuele verzadiging korter.

Thuis gekomen her-bekijk ik de zaterdagbijlage van de Volkskrant van 19 oktober 2019 die deels gewijd was aan deze tentoonstelling. Van de daarin opgenomen tien redelijk recente portretten heb ik alleen Carice van Houten, 2015 en Rutger Hauer, 2017 terug gevonden in Antwerpen. Vreemd, had ik verkeerde verwachtingen?

Goed om gezien te hebben, geen euforie.

En duistere zalen zijn taboe. Lees wat The Online Photographer een jaartje geleden schreef over het exposeren van foto's in het halfduister: Museum Tricks.