Mitch Epstein, In Time, in Helmond

Een wervende tekst die in de eerste zin gewag maakt van 'iconische' werken moet eigenlijk worden gewantrouwd. Mitch Epstein kende ik eigenlijk niet, hoewel hij past in het rijtje topografen van Meyerowitz tot Shore. De expositie in Museum Helmond toont grote foto's, als om te onderstrepen dat size matters. Hieronder probeer ik een lans te breken voor grote, scherpe afdrukken. Ik beveel deze expositie van harte aan.

Helmond en Maastricht geven een bescheiden, prettig en vriendelijk zuidelijk tegenwicht tegen de randstedelijke fotografische hegemonie. Het leven speelt zich niet alleen in Holland af...

Zoals gewoonlijk laat ik zien 'hoe de tentoonstelling er uit ziet', met enkele panorama's die ik heb samengesteld met de ICE-software van Microsoft, zie de pagina software. Kromgebogen horizontale lijnen zijn het gevolg van de projectiemethode; ik kies voor ieder panorama de meest geschikte vorm. Eventueel zichtbare ruis in onderstaande foto's komt van mijn cameraatje.

▲ Entreegebouw van het Museum Helmond
 
▲ De entreehal van het museum met eenvoudige boekwinkel (montage van drie opnamen). Op de tafel op de voorgrond enkele boeken van Epstein, zijn verzamelwerk lag er nog niet bij.
 
 
 
▲ De ingang van de tentoonstelling op de eerste verdieping. Naast de titel een paneel met 36 wolkenfoto's. Bij 'wolken en rotsen' krijg ik vage beelden, maar Epstein maakt ze concreet door er een ondergrond of context aan te geven.
 
▲ Uit de serie Rocks and Clouds / New York Arbour de opname Clouds #94, New York City 2015. Massale, dramatische wolkenluchten worden groot afgebeeld. Enig gevoel voor de afmetingen wordt gegeven door de grond in de foto op te nemen, of het nu een wolkenkrabber-stadsgezicht is, of zoals hier een zeegezicht. Op deze foto trekt het containerschip de aandacht, maar ook enkele plukjes land zijn in detail te bestuderen.
 
▲ … van die opname een uitsnede. Zie het kleine zeilbootje bij de boeg van het reusachtige schip. Korrel komt door mijn cameraatje. De uitsnede illustreert hoeveel detail er in de grootformaat-opnamen van Epstein zichtbaar is; in zwart-wit nog meer dan in kleur.
 
▲ rechts The Hernshead, Central Park, New York 2014. De vrouw die op zichzelf midden op de rots zit, bekijken we nader. Ik heb de toeschouwer in de foto opgenomen om de afmetingen van Epstein's werk aan te duiden.
 
▲ detail uit The Hernshead, Central Park, New York 2014. De tandjes in de rits van de jas zijn zichtbaar.
 
▲ links de wand met New York Arbour. Epstein probeert met zijn bomenserie de complexe relatie tussen de mens en de bomen in zijn omgeving weer te geven. Parkbomen hebben de ruimte om vrijuit te groeien, andere moeten door snoeien in bedwang worden gehouden. Sommige zijn honderden jaren oud. In de stad worden het monumentale 'personages', hoofdrolspelers in Epstein's (stads)landschappen. Tweede van links English Elm, Washington Square Park, New York 2012, die we hieronder nader bekijken.
 
English Elm, Washington Square Park, New York 2012. Aan het gebouw links te oordelen is deze boom tussen 40 en 45 meter hoog. We staan hier in de hoek van een New Yorks park  waar het in de zomermaanden ongetwijfeld gezellig en druk is. De winter zorgt voor een vrije blik op de gebouwen achter de monumentale boom, een iep. De boom heeft de bijnaam 'Hangman's Elm' vanwege een uitstekende tak die de boom ooit heeft gehad. Het verhaal gaat dat deze tak in de Amerikaanse revolutie is gebruikt voor het terechtstellen van mensen, maar dat verhaal is door historici ontkracht.
Het park bevindt zich met de omliggende straten in de schaduw; toch is er enig gericht licht dat slechts de hogere verdiepingen van het linker gebouw bereikt. Eleanor Roosevelt heeft hier in de jaren '40 een appartement bewoond. Dit zijn niet eens wolkenkrabbers, toch kan de laagstaande zon de grond niet bereiken, waardoor de sneeuw blijft liggen. Ik kan op deze foto geen mensen ontdekken, wel een rijkdom aan details: ▼
 
▲ Detail uit de vorige foto (ergens rechtsonder). Deze opname moet je om overzicht te houden, bekijken op enige afstand. De foto is echter volgepakt met interessante details die de moeite van het ontdekken waard zijn, dus je begeeft je afwisselend dichter bij de foto en verder er van af. De detaillering is deel van het genoegen van het kijken naar foto's. Je begeeft je in de foto, in de stad.
▲ Detail uit English Elm, Washington Square Park, New York 2012, ergens midden-rechts. Hekwerkjes en lattenstructuur zijn beter weergegeven dan ik met mijn cameraatje kan overbrengen.
 
▲ foto's uit de serie American Power. De New York Times huurde Epstein in om de Gavin Coal Powerplant te fotograferen. Aanleiding was een serie rechtszaken als gevolg van ziektegevallen door de uitstoot van de centrale.  De serie verkent de relatie tussen energieopwekking en het leven in America. Wat begon als een opdracht over één centrale werd een inventarisatie in vijfentwintig staten. De fotograaf gebruikte een grootformaat camera, met vlakfilm en maakte daarvan deze immense afdrukken. Enerzijds is dat een commentaar op de alles-moet-groter-cultuur in de VS, anderzijds is het een middel waarmee geweldig veel detail in een foto kan worden gebracht. Links de opname Iowa 80 Truckstop, Walcott, Iowa 2008, een winkel van formaat, waar kennelijk alle gewenste onderdelen voor trucks te koop zijn, inclusief...
 
▲ … de voor Amerikaanse vrachtwagens kennelijk onontbeerlijke 'train horns'.
 
▲ De foto daarnaast is Century Wind Project, Blairsburg, Iowa 2008. Een weidse omgeving die sterk doet denken aan onze IJsselmeerpolders, met windmolens en verpreide boerderijen. Wat dan afwijkt zijn de typisch Amerikaanse silo's voor de maïs die hier verbouwd wordt en de inkijk in het woonwijkje op de voorgrond. De schoolbus brengt kinderen van en naar school. In de opname hierboven is de spiegeling te zien die bij deze formaten onvermijdelijk is. Ik kan niet alleen niet zónder spiegeling fotograferen, maar ook het bekijken met het blote oog wordt beïnvloed, al filtert het brein veel reflecties weg.
 
▲ In de hoek treffen we onder andere Hoover Dam and Lake Mead, Nevada/Arizona 2007, de enorme stuwdam op de grens van twee staten. Rechts de van onder gefotografeerde stoompluimen van de Gavin Coal Power Plant, Cheshire, Ohio 2003.
 
 
▲ Voor mij zijn dit de mooiste opnamen van de hele expositie: links baseball bij de Poca High School and Amos Coal Power Plant, West Virginia 2004, rechts de Amos Coal Power Plant, Raymond City, West Virginia 2004.
 
▲ Eén van de topstukken in de expositie, Amos Coal Power Plant, Raymond City, West Virginia 2004. We kijken bij mensen in de achtertuin en worden geconfronteerd met de silhouetten van de koeltorens die als enorme reuzen op de achtergrond van het dagelijkse doen en laten van de bewoners aanwezig zijn. Het tegenlicht zorgt voor mooie filtering door de bomen, die kennelijk tegen herfst lopen. Door de heiigheid van de lucht zijn er niet al te grote contrasten. Het resultaat is een mooi warme atmosfeer.
 
▲ Bij de expositie loopt een scholenproject voor leerlingen uit het tweede jaar van het VO. Scholieren krijgen opdrachten over compositie, perspectief, mensen, macht. Bij hun bezoek aan deze tentoonstelling bekijken en bespreken ze gezamenlijk de door hen gemaakte foto's.
Links Chalmette Oil Refinery, New Orleans Louisiana II 2007, badend in warm kunstlicht, gezien in de verte tussen oeroude bomen door.
 
▲ De foto's in de zaal Family Business gaat over Epstein's vader en de teloorgang van diens meubelzaak en verhuurbedrijf in onroerend goed. Met het zeer persoonlijke relaas over het bedrijf van zijn vader beschrijft Epstein ook het verval van zijn geboortestad Holyoke, van industriestad tot drugs-ghetto. De weerstand van de bewoners tegen de achteruitgang laat Epstein zien in de portretten van stadgenoten.
 
 
Downtown Holyoke, 2000, uit de serie Family Business, C-print. Dit is het enige stadslandschap uit de serie, mede door het vlakke licht een droevig portret van een stad in verval.
 
In de benedenzaal draait de expositie Imaginaire Landschappen, als voorbode van een vanaf maart 2020 in Museum Helmond te houden overzichtstentoonstelling van het werk van de zestiende-eeuwse landschapsschilder Lucas Gassel van Helmond. We bekeken deze tentoonstelling 'omdat we er toch waren'. We hadden de verkeerde indruk dat het schilderwerk zou zijn; tot onze verrassing waren er diverse fotografen te zien.
 
▲ Neem nou (weinig imaginair) Hans van der Meer, met een opname uit de serie Hollandse Velden, Hans Aarsman met twee in Limburg gemaakte opnamen uit de serie Hollandse Taferelen (Mechelen, 1988-89 en Gulpen, 1988-89). Hoezo Hollands? Daarnaast zien we Axel Hütte, een leerling van Bernd en Hilla Becher, daarmee behorend tot de Düsseldorfer Fotoschule .
 
▲ Axel Hütte, Assmannshausen, 2010 en Burgen, 2010. Beide Ditone prints. Hütte werd gevraagd deze streek vast te leggen nadat Albert Renger-Patsch, pionier van de Neue Objektivität, dat in de jaren '50 had gedaan. De grote sneeuwvlakken in de wijngaarden lijken de heuvels in lagen te snijden. Door in de winter te fotograferen en door zijn afstandelijke blik wijken deze opnamen sterk af van de dromerig-mooie vakantieopnamen die we uit deze omgeving kennen. Hier geen warm licht dat druiven doet rijpen maar blauwig-koele winterslaap.
 
Assmannshausen, 2010, detail. Ook hier detaillering die er om vraagt geïnspecteerd te worden. Een warme vlek in een koele plaat.
 
▲ Links het fotowerk Priest van Nicolas Dhervillers, uit de serie My Sentimental Archives, 2011.
Rechts Stephan Vanfleteren met het landschap nabij Haveluy, op de route van de wielerwedstrijd Parijs-Roubaix (1987). Je begrijpt niet welke aardigheid er aan is over deze modderige kasseien te glibberen. Uit de serie Flandrien.
 
▲ Loretta Lux met een klein paneeltje At the Window, 2004. Twijfel: is dit een foto, of een schilderij? Lux heeft een opleiding als schilder gehad, bewerkt haar foto's zonder uit te wijden over de technieken en is slechts geïnteresseerd in het eindresultaat. Wel: het is een foto, gemanipuleerd tot het kind met bleke huid naar buiten kijkt, langs gordijnen en raam dat uit het penseel lijkt te komen. Geen snapshot, geen spontaan zich voordoend tafereel, maar een tot in detail geconstrueerde werkelijkheid. Een imaginair landschap buiten.
 
▲ Overzicht over de meer denkbeeldige landschappen. In het groene vlak de 'poster' van de expositie van David Goldbold Misery and Despair.
 
▲ Voor we vertrekken: de totale restauratieve faciliteiten van het museum in beeld.