Fotografensmoesjes

Variant 1: Dat was maar toeval hoor.

Kort geleden zag ik een geslaagde topographic van een clubgenote. Ik uitte mijn bewondering. Het ging om een beeld van een licht absurdistische situatie ergens in een Westers buitenland. Een auto op een straathoek wachtend voor het rode licht. In de zwarte stationcar een grote bruine hond; zijn kop fier boven het dak uit. De hond was niet hilarisch, maar bracht net een tikje humor in het straatbeeld. De maakster had de juiste hoeveelheid omgeving in het beeld opgenomen om te laten zien waar het verhaal zich afspeelde.

"Dat was maar toeval hoor" zei de fotografe.

Smoesjes.

Op internet zag ik een documentaire waarin fotograaf Ansel Adams teruggaat naar de plek waar hij begin jaren '40 zijn fameuze foto Moonrise over Hernandez, New Mexico heeft gemaakt.

Hij vertelde dat hij over een landweg reed en uit zijn ooghoek de maan zag boven een decor van een dorpje met witte huizen. Witte kruisen en grafstenen markeerden de lokale begraafplaats. Het verhaal ging verder over het haastig opzetten van het statief, de lichtmeter die zoek was, de helderheid van de maan in candela per vierkant voet, dat enkele minuten later het licht weg was (en nog meer drama waarvan zo'n documentaire het moet hebben). En dat er toch een meesterlijke, wereldberoemde foto uit kwam. Oef, toch nog goed afgelopen.

Zou Adams ooit op het idee zijn gekomen bijna verontschuldigend te zeggen dat zijn meesterwerk maar toeval was? Hij keek wel uit, met een lichte grijns zei hij: “Chance favours a prepared mind”. 1)

De Nederlandse taal is wat minder kernachtig dan het Engels waarvan Adams zich bediende. Het toeval is een voorbereide geest gunstig gezind, of: een gewaarschuwd fotograaf telt voor twee. Fotografengeluk kun je naar je hand zetten. En dat is precies wat de maakster van de topographic-met-de-hond had gedaan. Was het soms toeval dat ze ver weg was, dat ze op pad was gegaan met haar camera bij de hand, dat ze een mooie plaat herkende en de gelegenheid benutte?

Dat was geen toeval, dat was gewoon goed gedaan.

Variant 2: Dat was nu eenmaal zo.

Zo bescheiden als fotografen zich opstellen als ze 'toevallig' een prachtige plaat maken, zo hopeloos verontschuldigend kunnen ze zich gedragen als een plaat ook naar hun eigen mening (!) niet helemaal is gelukt. Een wat houterige compositie, de bekende paal die uit een hoofd groeit, een op zich mooie situatie met een storend rommelige achtergrond, een hinderlijk aanwezige voorbijganger die duidelijk niet in een afgewogen beeldopbouw past: 'maar ja, dat was nu eenmaal zo'.

Smoesjes.

Verbouw desnoods de hele omgeving, jaag beeldverstorende passanten bruusk weg – nou ja bij wijze van spreken dan, maar zeg nooit dat iets nu eenmaal zo was. Als fotograaf heb je een keuze, je kunt de wereld naar je hand zetten. Wacht op het juiste moment, kies een ander standpunt, maak niet één maar vijftien opnamen en gooi er minstens veertien weg. Wees kritisch. Daarmee onderscheid je je in positieve zin van Jan de Toerist 2). En als dat allemaal niet helpt, denk dan aan de les van wijlen Karel Maat: “Er is geen excuus, dan maak je hem maar niet3).



Conclusie

Je rechter wijsvinger wordt niet gestuurd door toeval; gebruik maken van de omstandigheden is een kunst en ook 'niet doen' is een keuze.



Vriendelijke groet,

KeesM



1) een vrije quote van Louis Pasteur: “Dans les champs de l'observation le hasard ne favorise que les esprits préparés”

2) uitdrukking van Jan Ros, bij herhaling

3) Karel Maat, mentoraat CFC, 8 juli 2010.