Fotoboeken maken

Dit wordt een lang artikel. Een 'long-read' heet dat in blogtermen, meen ik.
medio april 2016


We doen steeds meer digitaal, inclusief het opslaan van onze foto's. Of dat nu om 'kunst' gaat of om vakantieherinneringen: de berg foto's staat ergens op de harde schijf, of in een map op de smartphone. Er gaat echter niets boven een echt goede afdruk, of als dat zo uitkomt: boven een echt papieren boek. Het maken van een eigen boek is een flink karwei. Het geeft echter ook zeer veel voldoening. En 's avonds op de bank is het aangenaam met een fotoboek en een goed glas in de fotografie te duiken, of die nu van jezelf is of van anderen. Ik probeer na iedere jaarwisseling een selectie te maken uit mijn fotografie van het afgelopen jaar. Het maken van een jaarboek is een goede aanleiding te reflecteren op waar je fotografisch gezien mee bezig bent (geweest).

Een boek dus.

Een zelfgemaakt en professioneel gedrukt boek is met het printen-on-demand binnen handbereik gekomen, in de zin dat het maken van een boek haalbaar en betaalbaar is geworden. Aanbieders als Hema, Kruidvat en Albelli maakten het als eersten mogelijk om een mooi eigen boek samen te stellen, in een oplage van één - of meer. Later volgden anderen, die bovendien het zelf uitgeven mogelijk maakten.
Dit artikel is geen complete cursus, ook geen vergelijkende test - ik deel vooral ervaringen van mezelf en van clubgenoten.

Het artikel bevat voor jou allicht een paar vondsten, doe er je voordeel mee. Hopelijk raak je geïnspireerd... Maak een boek!

Software

Je moet je boek wel zélf maken, al bieden sommige drukkers een betaalde service die dat voor je doet. Zo hebben BraveNewBooks en Pumbo een uitgebreide, betaalde ondersteuning. Waarschijnlijk heb je daar meer behoefte aan als je een uitgave met grote oplagen plant. Je zult daarvan niet snel gebruik maken voor je vakantieboek of je foto-portfolio.
- Bij drukkers als Albelli, Kruidvat en Hema kun je software downloaden waarmee je met teksten en foto's kunt schuiven. De flexibiliteit is minder, maar als die voldoende is voor jouw boek heb je daar de makkelijkste opmaak-mogelijkheid.
- Andere drukkers bieden zeer uitgebreide software waarmee je offline een boek kunt samenstellen, zoals Blurb met BookWright. Bookwright kan ook een pdf opslaan, maar dan alleen in lage resolutie... Er zijn vele sjablonen beschikbaar op basis waarvan je je eigen boek kunt maken.
- De meeste drukkers accepteren ook kant en klare pdf's. Hoe meer een drukker uit het traditionele drukkersvak komt, hoe meer daarop de nadruk ligt, zo lijkt het, al leveren ook die drukkers een uitgebreide service voor opmaak van binnenwerk en omslag. Wil je een eenvoudige eigen pdf maken, dan kan dat nog met Word, OpenOffice of LibreOffice. Voor fotowerk vind ik die software minder geschikt. Mocht je de opmaak wat meer naar je hand willen zetten, dan ontkom je niet aan het leren omgaan met een opmaakprogramma als InDesign of het gratis Scribus (link onderaan deze pagina).
- In alle gevallen is het de moeite om op de website van de desbetreffende drukker nauwgezet na te gaan wat de mogelijkheden zijn. Sommigen leveren een uitgebreide handleiding voor het maken van een boek, zoals BraveNewBooks: als je die minicursus doorneemt  maak je een boek met de juiste titelpagina, colofon, bladzijdenummering etc.
- Wil je je wat meer in de techniek van het opmaken verdiepen (zonder in de gebruiksaanwijzing van een bepaald softwarepakket te verzeilen) dan is het niet makkelijk om daarover literatuur te vinden. Zoek online...
De slides hieronder gaan over software en het ontwerpen van boeken.

In de onderstaande slideshow gebruik je de muis, de ◄ pijltjes ► en stippen voor navigeren.

  • Het begin

    Veel foto's? Print dan thumbnails (met filenaam) en knip die los. Schuiven en groeperen gaat echt veel beter met een serie afdrukjes. Op deze manier cluster je foto's en vormt zich een logisch verhaal.

  • BookWright

    BookWright is het opmaakprogramma van Blurb. Uitgebreid, met een groot aantal aantrekkelijke sjablonen. Je kunt opslaan in pdf, maar alleen in lage resolutie. Niet bruikbaar buiten Blurb dus...;-)

  • Scribus

    Scribus is het enige gratis opmaakprogramma van statuur, en een goed alternatief voor InDesign. DTP-programma's zijn niet makkelijk te leren. Hier een stramien met vier kolommen, die hier twee-aan-twee gebruikt zijn. De magnetische hulplijnen zijn goed te zien. Merk op dat de marge bij de rug groter is dan aan de buitenkant.
    Op de volgende slide het resultaat in pdf...►

  • Scribus

    Scribus heeft als halffabrikaat een gave pdf afgeleverd die het mogelijk maakt het resultaat te controleren op typefouten. Ook de consistentie van de opmaak kun je hierin controleren.
    Tip: laat ook iemand anders kijken naar je concept; na verloop van tijd zie je je fouten niet meer.►

  • De pdf is gezonden naar BraveNewBooks. De omslag maak je bij die drukker online. Zowel van het binnenwerk als van de omslag krijg je ter bevestiging een pdf retour. Daarna geef je groen licht. Enige tijd later ploft een 'echt' boek in je brievenbus.

  • Helaas zijn er niet veel Nederlandstalige leerboeken. Hier het Engelse 'Basic Design - Layout' van Ambrose en Harris.

  • Het opmaken van een boek is een vak dat je niet komt aanwaaien. Wij zijn amateurs, dus advies is welkom. Kijk eerst uitgebreid in bladen en boeken wat je mooi vindt. Waarom spreekt het een je meer aan dan het ander? Beoordeel opmaak, kaften, papieren, kwaliteit van drukwerk - en hoe foto's overkomen.

Omslag, opmaak en binding

Hard of zacht, glans of mat, of zelfs textiel? Misschien een spiraalbinding voor een instructieboek? De omslag bepaalt in hoge mate hoe het boek overkomt.
- Sommige omslagen zijn ware vingerafdruk-magneten.
- Een brede witte rand op je pagina helpt om je duimen van je foto's te houden. Weersta de neiging je foto zo groot mogelijk af te drukken.
- Geef een foto de ruimte, laat witte vlakken op je pagina. Dat is niet 'zonde' maar functioneel. Het gaat toch om het beeld?
- Een foto plaats je liefst niét over de vouw van de pagina, in het gootje. Ik heb prachtige fotoboeken in de winkel laten liggen omdat ze over de vouw waren gedrukt  Een foto hoort niet in de goot.
- Maak vanwege dat gootje de marges bij de rug breder dan aan de buitenzijde, dan klimt je foto (of tekst) een beetje uit het gootje.
- Ik heb gemerkt dat het meegeven van een duotoon of steunkleurtje ('gesplitste tinten' in Ligthroom) helpt bij het verkrijgen van een goede zwarting van zwartwit-foto's. Zie voorbeeld hieronder.

De slides hieronder gaan over de resultaten van je ontwerp:  hoe ziet een boek er uit, wat zijn de gevolgen van je keuzes?

  • Een wat rommelig beginnersboek van mijzelf met zoveel mogelijk vakantie-herinneringen op een pagina.... Later leer je dat enige zelfbeperking tot een mooier resultaat leidt. Maar goed, een fotoboek is ook wel iets anders dan een vakantieboek...

  • Mijn jaarboeken met een 'slappe' glanzende kaft op A4 plus één van 260x193 mm; dat boek ligt open op de volgende slide.
    In de hand doen ze denken aan een tijdschrift.
    (Brave New Books)

  • Afbeeldingen gemengd met tekstvakken. Opmaak met Scribus, druk door Brave New Books.

  • Een fotoboek op A4 met veel witruimte en een klein onderschrift in donkerrood.
    De uitlijning van de foto's is op iedere pagina zoveel mogelijk hetzelfde om de effecten van doorschijnen te beperken. Zie de volgende slide.

  • Doorschijnen

    Een fotoboek met veel witruimte, steeds de linker pagina wit met een bijschrift bij de foto.
    Op de linker pagina is duidelijk de contour te zien van de foto op de vorige bladzijde. Dikker papier zou helpen... dit is echter het dikste van BraveNewBooks: 115 grams MC.

  • OMSLAGEN

    Twee fotoboeken, beide van Blurb. Het linker heeft een matte kaft, het rechter een glanzende stofomslag. Matte omslagen hebben de neiging vingerafdrukken aan te trekken. Vooral egale vlakken zijn moeilijk schoon te poetsen. Dus: vermijd egale vlakken op je omslag als je een matte voorkant wilt...

  • In het linker boek heb ik de zwartwit-foto's steeds een duotoon meegegeven ('gesplitste tinten' in Lightroom) waardoor de dekking en de kwaliteit van de druk beter wordt, vooral in egale partijen. In het rechter boek heb ik dat niet gedaan. Verder schijnt daar de tekst van de vorige pagina door, in de witte muur onder de trap. Dikker papier zou helpen. Beide fotoboeken van Brave New Books , 115 grams MC papier.

  • Marcel heeft bij zijn boek 'Les rues de Paris' gekozen voor een witte linker pagina, met de foto's op de rechter pagina's. Hier zie je niét het echte boek maar het boek zoals het op Blurb bekeken kan worden.
    Een goede strategie: een brede witte marge voorkomt vingerafdrukken op foto's.

  • Hier nog zo'n screenshot. Arno heeft op deze pagina's van zijn boek 'Een keuze uit de aanwinsten' gekozen voor aflopende foto's. Er is dan geen marge om de foto's, je moet er rekening mee houden dat enkele millimeters van je foto worden afgesneden.
    Overigens: je kunt je boek op de Blurb-site ook privé houden.

  • Hier het echte boek, met een halfglanzend papieroppervlak.

  • Glanzende kaft, ongeveer 30x30 cm; een portfolio van Mohammad dat hij liet drukken bij Profotonet.

  • Het boek van Mohammad ligt mooi vlak: echte foto-afdrukken. Mooie kwaliteit, maar niet goedkoop (Profotonet)

  • Het binnenwerk van hetzelfde boek: hier een normale druk waardoor de pagina's niet vlak liggen. Het drukwerk is uitstekend, al blijkt het geen goed idee om een egaal grijze pagina te maken in een boek dat gedrukt wordt met CMYK-raster; dat is te vatbaar voor tintverschillen die lichte strepen veroorzaken (niet zichtbaar op deze illustratie, boek is van Pumbo)

  • Liggende pagina's met een één-regelig bijschrift, gedrukt bij Albelli. Mooi dik papier.

  • Liggende pagina's bij Albelli; hier een zwarte rand om de zwartwit-foto's. Geen bijschriften, geen paginanummering. Een wat bredere marge in het gootje zou mooier zijn geweest. Dat krijg je als je je foto's zo groot mogelijk op het blad wilt hebben... 

  • Als check laat ik soms als laatste pagina een testfoto meelopen. Iedereen kan een standaard grijstrap afdrukken, maar hoe staat het bijvoorbeeld met de nuances van de donkerste en lichtste partijen (waarden 0-15 en 240-255)?
    Ik heb de bijgewerkte foto op de download-pagina geplaatst. Hij is ook geschikt voor normale foto-afdrukken. Gewoon met je bestelling meesturen! Hij laat met maatbalkjes zien hoeveel pixels er van je file zijn afgesneden door de afdrukcentrale. 

  • PANORAMA - Boek gedrukt door Albelli. Het is in het algemeen géén goed idee om foto's over de 'vouw' van de pagina te plaatsen omdat een deel dan verdwijnt in het gootje midden in het boek. Bij een landscape-boek is het echter een gelegenheid om een panorama weer te geven.

  • Paperbacks van Tom, gedrukt (en verkrijgbaar) bij Blurb, op gewoon papier. Geen 'fotoboeken' maar boeken over fotografie.

  • Een nieuwe loot aan de stam van Blurb: het Magazine, vooralsnog de goedkoopste manier om een boek/magazine te laten drukken. Hier een co-productie van Tom en Marcel: omdat er uitsluitend landscape-foto's in dit boek voorkomen hebben de mannen gekozen voor een kalender-achtige aanpak. Een lege pagina, gevolgd door een foto. Zo heb je ook op het dunste papier geen doorschijning.

  • Boeken van Albelli met een textiel-omslag. Redelijk slijtvast, ik zie nog geen schade.

Papier

De papiersoort die we voor ons drukwerk kiezen luistert nauw.
- Voor fotowerk is een MC-papier (Machine Coated) aan te bevelen omdat de inkten meer op het papier blijven liggen. Daardoor bereiken we mooiere contrasten en diepere zwarten. Een 'gewoon' offsetpapier zuigt meer inkt op waardoor het contrast terugloopt. MC is ook gladder en lijkt witter.
- Een dikker papier voelt niet alleen luxer aan; het zorgt ook voor minder doorschijning van afbeelding of tekst van de ene pagina naar de pagina op de keerzijde van het blad. Ter oriëntatie: een vel gewoon kopieer- en printpapier weegt 80 gram per vierkante meter ('80 grams'). Een wat luxer fotoboek maak je vanaf 135 grams MC papier.
- Opmerkelijk: Pro-Book rekent dezelfde prijs voor alle papiersoorten.
- Sommige drukkers leveren op aanvraag een setje proefpapier. Daarvan leer je veel: wat is eigenlijk 115 grams-papier, hoe oogt MC-papier in vergelijking tot offset- of romanpapier? Hieronder enkele voorbeelden. Het lijkt wel een test van proefpakketjes... 

  • BLURB - Een setje proefpapier voor €7,50. Die krijg je terug als korting op je eerstvolgende bestelling; zeer verzorgd, illustratief en toegesneden op ons soort drukwerk: foto's en toelichtende tekst. Voor Blurb-klanten zeer aanbevolen.

  • PRO-BOOK - Een gratis toegezonden waaier, afdoende voor onze behoefte want de papiersoorten zijn toegesneden op ons soort drukwerk. Wel jammer dat er geen foto's op de proefstroken voorkomen.

  • RECLAMELAND - Een gratis toegezonden set, zeer uitgebreid, gaat verder dan voor ons drukwerk nodig is: de set is bestemd voor reclamemakers...

  • RECLAMELAND - Een gratis toegezonden set, zeer uitgebreid, gaat verder dan voor ons drukwerk nodig is: de set is bestemd voor reclamemakers...

Slijtage

Dat is misschien een wat merkwaardig onderwerp, maar toch hoort het bij de opgedane ervaringen. Je boek blijft immers niet eeuwig nieuw en fris. Wat gebeurt er met een boek, na verloop van tijd?
O ja, en dan heb ik het niet over boek-ontheiligende vandalen die de rug van je boek even 'breken' omdat het niet goed vlak ligt, die bij het omslaan in iedere bladzijde een deuk maken, met een vette oliebol in de hand je kostbare zwartwit-foto's niet bekijken maar voelen, je begrijpt me wel: sommige mensen moet je geen boek in de hand geven... 

  • BRUIN

    Gewoon pocketboekpapier wordt na verloop van tijd een tikje bruin. Dus ook het pocketboek 'Creatieve Strategiën' van Tom...(Blurb)
    Bij MC-papier heb je daar geen last van, ik heb het tenminste nog niet gemerkt.

  • UITGEZAKT

    Het linker boek is vrij dik en heeft een landscape-formaat (iets kleiner dan A4; Albelli). Door het gewicht zakt het binnenwerk wat uit; het bindwerk kan het gewicht niet dragen. Liggend bewaren dus.
    Het rechter boek is dunner, daar doet zich het probleem niet voor.

  • MAT LAAGJE

    In dit boek is veel gebladerd. Het matte opgespoten of gesealde laagje laat los in de 'kneep' (het gootje bij de rug)

  • SLIJTAGE

    Als je veel sleept met je boeken (tas in - tas uit) krijgt je kaft slijtage en deukjes. Netjes verpakken dus. Het onderste boek toont overigens de typische binding van de fotobladen bij Profotonet. Het bovenste boek is van Pumbo.

  • GLANSLAAGJE

    Een niet goed gehecht glanslaagje op de cover laat los op de hoeken (Brave New Books).

Drukkers

Hoeveel echte drukkers er zijn weet ik niet, er zijn wel veel aanbieders. Zie over de afdrukcentrales de link van Consumentenbond hieronder, bekijk vooral de video. Sommige leveranciers van fotoboeken bestellen hun drukwerk bij een gering aantal 'echte' drukkerijen. Denk aan Kruidvat, Aldi en Hema.
In het vorenstaande heb ik alle leveranciers maar 'drukker' genoemd, of ze dat nou zijn of niet.
Mijn advies is, de sites van de kandidaat-drukkers van je boek eens uitgebreid te bestuderen. Sommigen maken het samenstellen van je boek makkelijk door instructies op hun site of door goede software, anderen hebben bijzonder veel mogelijkheden, bij weer anderen moet je veel zelf doen maar daar staat dan een  gunstige prijs tegenover. Sommige drukkers zijn ook boekverkoper, dat wil zeggen dat die je de mogelijkheid bieden je boek in de handel te brengen, compleet met ISBN-nummer e.d.    
Ik heb de mogelijkheid een e-book uit te geven hier niet besproken, want het gebruikte bestandsformaat (epub), noch de schermpjes van e-readers zijn geschikt om fotoboeken te bekijken.

Zeer generaliserend concludeer ik:
- We zijn geen afraders tegengekomen. Wel behoorlijke prijsverschillen.
- Blurb is zeer flexibel, uitgebreid, heeft veel mogelijkheden, levert kwaliteit maar wordt bij een forser boek prijzig. Nadeel: geen iDeal-betaling mogelijk.
- Profotonet levert fraaie kwaliteit maar is bepaald niet goedkoop.
- Brave New Books vergt meer zelfwerkzaamheid, heeft een beperkt aantal papieren en gaat tot maximaal A4 - heeft echter gunstige prijzen voor redelijk tot goede kwaliteit.
- Pumbo vraagt eveneens zelfwerkzaamheid, levert fraai werk, is flexibel en redelijk geprijsd. Pumbo kon wel eens aantrekkelijk zijn voor het zelf uitgeven van een boek (verhouding verkoopprijs/marge).
- Hema, Kruidvat, Aldi en Albelli (en vergelijkbare 'drukkers') leveren via sjablonen makkelijk goede fotoboeken voor een redelijke prijs.
- Er zijn véle andere drukkers waar we echter geen ervaring mee hebben. Beperk je zoektocht dus niet tot de onderstaande links, al vormen die een goed uitgangspunt.

Uitgeven

O ja, laten drukken van één of enkele exemplaren van je product is natuurlijk geen probleem. Uitgeven is een ander verhaal.

Je kunt dat zelf doen door een oplage te laten drukken en die zelf aan de man te brengen. Dan begeef je je in promotie, websites en twitteraccounts. Bij grotere oplagen laat je offset-drukken. Je zolder bevat dan dozen vooralsnog onverkochte boeken, waarvan je je moet afvragen of je de forse investering van minimaal enkele duizenden euro's er ooit uit krijgt. En je hebt een hoop gedoe met bestellingen, verzendkosten, inpakken en administratie.

Het alternatief is via het uitgeef-kanaal van de drukker te werken.

Op de 'prijzen'-pagina's van de hieronder genoemde 'drukkers' kun je kijken naar uitgeven via winkels. Enkele voorbeelden: 

  • bij Blurb via de eigen Blurb-boekwinkel en o.a. Amazon infopagina
  • bij BraveNewBooks via de CB (Centrale Boekhandel), inclusief Bol.com infopagina
  • bij Pumbo via de CB (Centrale Boekhandel), inclusief Bol.com, maar ook via boekenbestellen.nl infopagina

De verschillende kanalen verschillen behoorlijk in prijs, de marge van Bol is bijvoorbeeld in vergelijking zo hoog dat de kansen van je boek er door verminderen. Boekenbestellen.nl zou mijn tip zijn, als ik de prijzen (voor je afnemers, inclusief verzendkosten) bekijk.

Pumbo heeft een fraaie gids over boeken uitgeven.

Ook BraveNewBooks doet veel aan wegwijs maken.

Het grootste voordeel is dat je via die winkels géén voorraad hebt, géén administratie, verzending en rompslomp.

Prijsvergelijking uitgeven

Wat kost een boek op A4, paperback, 144 pagina's kleur, 115 grams MC wit papier, incl. BTW, excl. verzendkosten, de pdf kant en klaar aangeleverd? Dat is een willekeurig boek om een indruk te krijgen, als je wat anders wilt: vergelijk zelf.

Hieronder een tabel met op de eerste drie regels de aanschafprijs van 1, 10 en 100 boeken via jezelf, dus nog zonder jouw winst. Dat lijkt aantrekkelijk maar je krijgt er de administratieve rompslomp en de inpak- en verzendkosten bij.

De overige regels tonen de prijs voor de koper van hetzelfde boek via de verkoopkanalen van de drukker, inclusief €5,= winst per boek voor jou (soms plus of min een dubbeltje want de rekenmodule is niet op de cent in te stellen). Exclusief verzendkosten. Bij Blurb kon ik online geen prijs bij elkaar zoeken. Die site geeft véél informatie maar (niet toevallig?) geen makkelijke prijsvergelijker. Ik heb wel de indruk dat Blurb ronduit duur is.

prijzen per 15 mei 2020         BraveNewBooks  Pumbo  Drukwerknodig.nl
1 exemplaar via jezelf              €19,96     €25,46       €29,94
bij 10 exemplaren via jezelf        €18,98     €25,46       €17,47
bij 100 exemplaren via jezelf       €18,27     €20,46       €13,77
uitgeven via boekenbestellen.nl                €29          
uitgeven via bol                    €46        €45
uitgeven via CB                     €46        €35,50

Bij één of enkele exemplaren ben je het goedkoopst uit bij BraveNewBooks.

Als je in je eigen kring (je fotoclub?) boeken wilt verspreiden ben je het goedkoopst uit bij Drukwerknodig.nl, want de prijs per stuk daalt daar snel naarmate de oplage stijgt. Die drukker heeft zover ik kon zien géén koppeling aan een verkoopkanaal.

Als je aan onbekenden wilt leveren ben je het best uit bij Pumbo (boekenbestellen.nl): je klanten kunnen zelf bestellen en je hebt er behalve de opbrengst geen omkijken naar.

Let op: het bovenstaande ging uit van een A4-boek; de kwaliteitsverschillen die er ongetwijfeld zijn kan ik niet controleren. Als het gaat om grotere fotoboeken van 30x30 cm vierkant kun je niet terecht bij BraveNewBooks. Ik heb met dergelijke grote boeken, met harde kaft, goede ervaringen bij Pumbo. Ook de advisering is daar goed, als je een fout maakt bij bijvoorbeeld de opmaak van de omslag word je geholpen.

Dank

- Aan Mohammad A, Arno E, Tom M en Marcel B voor het delen van hun ervaringen, het ter beschikking stellen van hun boeken en proefsetjes en het geven van feedback op het concept van deze pagina. 
- Aan Pro-Book, Drukwerkdeal en Reclameland voor het toezenden van proefsetjes papier. 

Enkele links


Blurb

bekijk bij Blurb de fotoboeken van:
- Tom M bij Blurb

- Marcel B bij Blurb

- Arno E bij Blurb

Profotonet

Brave New Books

Pumbo, boekenbestellen.nl

Pro-book

Drukwerknodig.nl

Scribus opmaakprogramma met een Scribus-wiki

Vriendelijke groet,
Kees M